Rodzaje badań
Medycyna pracy obejmuje badania wstępne przed zatrudnieniem, aby ocenić, czy kandydat jest zdolny do wykonywania obowiązków na danym stanowisku. Brak aktualnego orzeczenia uniemożliwia podpisanie umowy o pracę i rozpoczęcie zatrudnienia.
Badania okresowe wykonuje się w trakcie pracy. Ich częstotliwość zależy od specyfiki stanowiska i stopnia narażenia na czynniki szkodliwe. Osoby zatrudnione w warunkach niebezpiecznych lub uciążliwych muszą przechodzić je częściej, nawet co roku. Z kolei w pracy biurowej orzeczenia lekarskie odnawia się zazwyczaj co kilka lat, zwykle 3–5 lat.
Badania kontrolne wymagane są po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni lub w sytuacjach, gdy istnieją przesłanki sugerujące, że zdrowie pracownika uległo pogorszeniu. Ich celem jest stwierdzenie, czy dana osoba może bezpiecznie wrócić do swoich obowiązków.
Zakres badań
Nie jest jednolity i zależy od rodzaju wykonywanej pracy. Lekarz medycyny pracy zawsze uwzględnia specyfikę stanowiska, warunki środowiska oraz możliwe czynniki zagrożenia – np. hałas, kontakt z chemikaliami, praca przy komputerze, wysiłek fizyczny czy częsta jazda samochodem.
Podstawę stanowi wywiad lekarski, pomiar ciśnienia, ocena wzroku i ogólna kondycja zdrowotna. W zależności od stanowiska mogą być wymagane badania specjalistyczne, takie jak:
- audiometria dla osób pracujących w hałasie,
- spirometria lub RTG klatki piersiowej dla osób narażonych na pyły i substancje chemiczne,
- badania układu ruchu w przypadku pracy fizycznej,
- testy psychologiczne dla kierowców czy operatorów maszyn.
W niektórych branżach dochodzi obowiązek wykonania badań laboratoryjnych krwi i moczu, EKG czy dodatkowych konsultacji u laryngologa, okulisty albo neurologa. Wszystko zależy od decyzji lekarza, który odpowiada za wydanie końcowego orzeczenia o zdolności do pracy.
Kto płaci za badania?
Koszty wszystkich badań – wstępnych, okresowych i kontrolnych – pokrywa pracodawca. Pracownik nie może być obciążony żadnymi opłatami, nawet częściowymi.
Czas poświęcony na wizytę lekarską traktowany jest jak czas pracy, a za badania odbywające się poza siedzibą firmy przysługuje zwrot kosztów dojazdu. Dzięki temu pracownik nie jest stratny ani finansowo, ani organizacyjnie. Obowiązkiem pracodawcy jest także skierowanie pracownika do odpowiedniego ośrodka medycyny pracy i właściwe rozliczenie usługi.
Konsekwencje braku badań
Pracownik bez aktualnego orzeczenia nie może być dopuszczony do pracy. Dla pracodawcy oznacza to ryzyko wysokich kar finansowych, możliwy zakaz dalszego zatrudniania, a nawet odpowiedzialność karną w razie wypadku przy pracy.
Dla pracownika badania są nie tylko wymogiem formalnym, ale i realną ochroną zdrowia. Dzięki nim można w porę wykryć choroby, które w warunkach zawodowych mogłyby się pogłębiać. Regularne kontrole to więc inwestycja w bezpieczeństwo i efektywność pracy.
