Ekonomia społeczna zmienia rynek od środka

Treść: W praktyce to firmy, spółdzielnie i organizacje, które prowadzą normalną działalność gospodarczą, ale ich najważniejszym zadaniem jest tworzenie pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem. Zatrudniają tych, którym najtrudniej wrócić na rynek: po długim bezrobociu, chorobie, kryzysie, z niepełnosprawnością albo bez doświadczenia. Zysk pozwala im się utrzymać, lecz sens ich istnienia jest społeczny.

Ekonomia społeczna łączy dwa światy, które zwykle funkcjonują osobno: biznes i pomoc społeczną. Podmioty tego sektora sprzedają produkty lub usługi tak jak zwykłe firmy, konkurują na rynku i muszą być efektywne finansowo. Różnica polega na tym, co dzieje się z wypracowanym zyskiem i jaki jest główny cel działalności. W przedsiębiorstwie społecznym zysk nie trafia do właściciela, lecz wraca do firmy i służy tworzeniu miejsc pracy, rozwojowi usług lub wsparciu pracowników. Dzięki temu działalność jest trwała i niezależna od jednorazowych dotacji, a jednocześnie spełnia funkcję społeczną.

— Ekonomia społeczna to biznes z misją — tłumaczy doradczyni pracująca przy projektach wsparcia przedsiębiorstw społecznych. — Firma musi zarabiać, bo inaczej nie przetrwa. Ale najważniejsze jest to, że daje pracę i stabilność osobom, które bez takiego wsparcia często jej nie znajdują.

Takie podmioty działają w wielu branżach. Prowadzą usługi porządkowe, gastronomiczne, opiekuńcze, rękodzielnicze, edukacyjne czy remontowe. Często powstają przy stowarzyszeniach lub fundacjach, ale mogą je zakładać także grupy osób lub instytucje. Łączy je jedno: człowiek jest ważniejszy niż maksymalizacja zysku.

Rozwój tego sektora wspiera w regionie Ośrodek Wspierania Inicjatyw Ekonomii Społecznej prowadzony przez Elbląskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Pozarządowych. Projekt ma wartość blisko 30 milionów złotych z Funduszy Europejskich i potrwa do 2029 roku. Zakłada objęcie wsparciem 500 osób i 150 podmiotów ekonomii społecznej oraz utworzenie 240 miejsc pracy, które mają zostać utrzymane co najmniej przez rok.

Droga do przedsiębiorstwa społecznego zaczyna się od pomysłu. Do ośrodka zgłaszają się organizacje, instytucje i osoby prywatne. Doradcy pomagają sprawdzić, czy planowana działalność ma sens rynkowy i społeczny, przygotować model działania oraz zdobyć finansowanie. Uczestnicy przechodzą szkolenia zawodowe i biznesowe, korzystają z pomocy specjalistów, a na etapie startu mogą otrzymać wsparcie finansowe na utworzenie miejsc pracy.

— Najważniejsze jest połączenie dwóch rzeczy: realnej działalności gospodarczej i celu społecznego — podkreśla ekspert ekonomii społecznej. — To nie jest projekt pomocowy ani jednorazowa dotacja. To firma, która ma działać na rynku i utrzymywać zatrudnienie.

Program obejmuje także inkubatory ekonomii społecznej, które zapewniają przestrzeń i zaplecze do rozpoczęcia działalności, oraz fundusz przedsiębiorczości społecznej finansujący tworzenie i utrzymanie miejsc pracy. Co najmniej sto osób może zdobyć nowe kwalifikacje zawodowe, a 240 podjąć zatrudnienie w sektorze.

Dla uczestników oznacza to coś więcej niż wsparcie finansowe. Jedna z osób, które przeszły proces tworzenia przedsiębiorstwa społecznego wspomina, że przyszła z pomysłem, który wydawał się nieosiągalny. Dziś pracuje w firmie, którą współtworzyła. — Najważniejsze było to, że ktoś pokazał nam, że możemy działać normalnie na rynku — mówi. — Nie jako projekt, tylko jako prawdziwa firma.

Ekonomia społeczna pozostaje mniej widoczna niż tradycyjny biznes, ale jej znaczenie rośnie. Tworzy lokalne usługi, stabilne miejsca pracy i aktywizuje osoby, które wcześniej pozostawały poza rynkiem. Łączy cele społeczne z ekonomią, dlatego bywa nazywana trzecim sektorem gospodarki — obok administracji publicznej i biznesu komercyjnego.

Wsparcie kierowane jest do organizacji pozarządowych, instytucji oraz osób zainteresowanych tworzeniem lub rozwojem przedsiębiorstw społecznych. Obejmuje bezpłatne doradztwo, szkolenia, specjalistyczne wsparcie i finansowanie miejsc pracy. Informacje o zasadach udziału dostępne są w Ośrodku Wspierania Inicjatyw Ekonomii Społecznej prowadzonym przez Elbląskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Pozarządowych.

Bo ekonomia społeczna to nie teoria ani program pomocowy. To firmy, które działają na rynku — tylko z inną hierarchią wartości. Najpierw człowiek. Potem zysk.

Projekt "Ośrodek Wspierania Inicjatyw Ekonomii Społecznej" realizowany jest przez Stowarzyszenie ESWIP i współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.